Home
اصل و نسب طایفه دنبلی
تاریخ برمکیان
مشاهیر دنبلی
آثار بجا مانده
دانشمندان و شعراء
گالری عکس
تماس با ما
جستجو

 

 

 

 

 امیر شهبازخان دنبلی

 

امیر شهبازخان فرزند ارشد مرتضی قلی خان دوم در شیراز به منصب امیرالامرائی رسید.محمود خان خاور در تاریخ خود می نویسد که درسال 1092 خورشیدی شهبازخان برجمیع اکراد آذربایجان امارت و حکومت خوی را داشت و با فتحعلی خان افشارارشلو متحد بود.

 نادر شاه بعداز اینکه دستورقتل مرتضی قلی خان را در ایروان صادر کرد نگران شورش امیر شهبازخان بوده است. اشتهاردی چنین می نویسد:«بعداز این وقایع ناردشاه حکومت خوی را به دوتن از کردهای خراسان داده بود که نگران شهبازخان و اجتماع دنبلی ها به دور او در آن سوی مرز بودند.ناچار به ملاعبدالنبی که از علمای خوی بود و با خان دنبلی رابطه استاد وشاگردی داشت متوسل شد. ملا عبدالنبی از شهبازخان دلجوئی کرد و او و برادر خردسالش احمدخان را همراه خود به حضور نادر در چمن کردان ساوجبلاغ برد. نادرشاه آن دو را مورد نوازش قرار داد و فرمان حکومت خوی را بنام شهبازخان صادرکرد.» این واقعه در سال 1125 خورشیدی اتفاق افتاد.نادرشاه برای اطمینان خاطر فرزندان مرتضی قلی خان از حمایت خود، قرآنی را که به خط میرزا احمد تبریزی بود مهر کرده و به آنان داد.

بعداز قتل نادرشاه ،ابراهیم شاه برادرزاده او در آذربایجان و قفقاز علم استقلال برافراشت و شهبازخان یکی از امرای بنام، مورد اطمینان و طرف مشورت او بوده به همراه وی به خراسان رفته و در جنگ او با برادرش عادلشاه و همچنین در جنگ ابراهیم شاه و شاهرخ میرزا نواده نادر مشارکت داشته و بعد از شکست ابراهیم شاه از شاهرخ میرزا همراه وی به قم رفت.

زمانی که آزادخان افغان از گرجستان به آذربایجان رسید چندین بار قلعه خوی رامحاصره نمود ولی موفق به فتح آن نشد اما سرانجام شهبازخان قلعه را خالی کرد و آزادخان، رحیم خان دنبلی از خانزاده های ایوبخانی را به حکومت خوی گذاشت ولی هنوز شهر در دست شهبازخان بود وقتی آزادخان با کمک فتحعلی خان افشار ارشلو در تبریز خودرا پادشاه اعلام کرد شهبازخان نیز به او پیوست.

شهبازخان و فتحعلی خان افشار ارشلو با هم متحد شده و با استفاده از لشکر آزادخان خوانین دیگر آذربایجان را سرکوب کردند.

در جنگ اول کریم خان زند با آزادخان که به شکست و فرار کریمخان منجر شد شهبازخان جزو فرماندهان بزرگ لشکر آزادخان بود.

در سال 1136 خورشیدی محمدحسن خان قاجار به آذربایجان لشکر کشی کرد و در ارومیه آزادخان افغان را که دختر محمدموسی خان افشارحاکم ارومی رابزنی گرفته و در آن شهر ساکن شده بود شکست داده، سر حاکم ارومی را به جرم کمک به فرار آزادخان از شهر و در حضور سران افشار برید.شهبازخان در این لشکرکشی از سرداران آزادخان بود اما با محمدحسن خان نیز سابقه دوستی داشت و زمانی که سپاه محمدحسن خان در آستانه شکست بود به او پیوست[1] . آزادخان شکست خورده به گرجستان فرار کرد. محمدحسن خان بعد از این پیروزی حکومت تبریز را ضمیمه حکومت خوی و سلماس کرده به شهبازخان سپرد ، به او و برادرش احمدخان کمک کرد تا قلعه خوی را تعمیر نمایند.

آزادخان بعداز شکست با کمک والی بغداد لشکری در حدود شصت هزار نفرسپاهی جمع آوری وبه آذربایجان حمله کرد. امرای آذربایجان از قبیل شهبازخان دنبلی، فتحعلی خان افشار،نجفقلی خان دنبلی ، علی خان شقاقی و کاظم خان قراجه داغی با هم متحد شدند و به جنگ آزادخان شتافتند. آزادخان پس از صف آرائی ناگهان به فتحعلی خان افشارحمله برد و سپاهیانش را منهزم کرد .از طرف دیگر شهبازخان به لشکریان محمودپاشای بابان که به کمک آزادخان آمده بود حمله برده آنان را پراکنده کرد در نتیجه لشکریان آزادخان شکست سختی خوردند .

شهبازخان حکومت تبریز را به نجفقلی خان عموی خود و حکومت خوی را به احمدخان برادر خود سپردو بعنوان سردار آذربایجان باتفاق فتحعلی خان افشار همراه محمدحسن خان قاجار به عراق رفت. و در محاصره شیراز همراه وی بود ولی در بازگشت چون اختلاف امرای قاجار را دید دانست که محمدحسن خان کاری از پیش نخواهد برد و بدون اجازه محمدحسن خان از اردوی او جدا شد و به آذربایجان آمد. دوستی شهبازخان و محمدحسن خان به علت پیامی بود که محمدحسن خان به اوفرستاده بود که حاوی این پیام بود « دعوی تشیع و مذهب حقه را با موافقت آزادخان افغان مباینت است و اگر چنین است مستعد مبارزه من باشید و الا از دور او بپاشید و شهبازخان تائید کرده از آزادخان بریده و بدو پیوست

پس از کشته شدن محمدحسن خان قاجار ، شهباز خان با فتحعلی خان افشار متحد گردید که این خود موجب قدرت روز افزون وی گردید . از طرفی فتحعلی خان با این اتحاد، حمایت شهبازخان رابدست آورده و توانست تمام آذربایجان را به اطاعت خود درآورد. 

 کریم خان زند در سال 1142 خورشیدی به آذربایجان آمد و شهبازخان و فتحعلی خان بنا به روایت روضه الصفا در قراچمن و بنا به روایت مجمل التواریخ بین خوی و سلماس با وی جنگیدند .شیخعلی خان سردار مشهور زند از جناح چپ حمله کرد و شهبازخان به مقابله وی رفت . پس از مدتی احمدخان برادر وی نیز به کمک شهبازخان شتافت و دو برادر با کمک هم شیخعلی خان را به عقب راندند . شهباز خان خود را به قسمتی از سپاه زند که زکی خان فرماندهی آنرا داشت رسانید و از وی خواست تسلیم گردد ولی زکی خان فرمان داد جواب شهبازخان را با گلوله بدهند . در این حمله سه اسب زیر ران شهبازخان در اثر تیراندازی سپاه زند از پای درآمد . همینکه اسب او از پای در می آمد یدک کش وی اسب دیگری آماده میکرد با این حال شهبازخان به حمله ادامه میداد تا اینکه اسب سوم وی نیز هدف سپاهیان زند قرار گرفت و شهبازخان به زمین افتادو پیاده به پیشروی ادامه داد ولی سربازانی از سپاه زند وی را دستگیر نموده به خدمت کریمخان بردند . کریمخان از کشتن وی صرفنظر نموده بعد از شکست فتحعلی خان افشار، به شهبازخان خلعت داده حکومت شهرهای خوی و سلماس را بوی سپردو ریاست طایفه دنبلی را به برادرش احمدخان داده مرخص نموده اراده بازگشت به شیراز نمود . بعداز رسیدن به شیراز ،  کریمخان امر کرد کلیه خوانین آذربایجان خانه کوچ به شیراز رفته آنجا ساکن شوند .شهبازخان ، حکومت خوی و سلماس را به احمدخان برادر خود داده و با خانواده خود روانه شیراز گردید . وی محترما" نزد کریمخان میزیست و دخترخود را به  عقد پسرکریمخان ، ابوالفتح خان در آورد . دختر شهبازخان بنام صاحب سلطان خانم از دانشمندان سرآمد عصر خویش بوده در علم نجوم تالیفاتی داشته دیوان اشعارش مانند دیوان عنصری و ابوالفرج رومی است . در علم انشاء  مهارت کامل داشت .

شهبازخان به مدت 10 سال در شیراز زندگی کرد ودرسال 1152 خورشیدی دراثر بیماری درگذشت و جنازه وی ازشیراز به نجف اشرف منتقل و درآن شهر دفن گردید.آقا محمد عاشق اصفهانی در مرگ شهبازخان قطعه ای بیان رده است : « شهباز به سدره آشیان کرد»

پسران شهبازخان، مهدی خان، رضاقلی خان و محمدبیگ پس ازفوت کریمخان و شروع سلطنت آغا محمدخان به آذربایجان آمدند و با عموی خود احمد خان بنا به خواست آقامحمدخان قاجار پنهانی بنای مخالفت را گذاشتند که منجر به ترور احمدخان توسط مهدیخان و رضاقلی خان گردید و آنها نیز توسط مردم خوی در انتقام این جنایت به قتل رسیدند.

صاحبه سلطان خانم شاعره معروف و شرف خانم دختران شهبازخان بودند که اولی عروس کریمخان زند بود و شرف خانم نیز به عقد محمدحسن آقا جوانشیر پسر مهدیقلی خان و نواده ابراهیم خلیل خان حاکم قره باغ درآمد . محمدحسن آقا ژنرال ارتش روس بود . بیوک خان جوانشیر حاصل این ازدواج است.


1- صاحب روضه الصفا در جلد 9 صفحه 345 می نویسد:«محمدحسن خان در هنگامی که شهبازخان دنبلی و فتحعلی خان ارومی به آزادخان پیوسته و گیلان را به تسخیر درآورده بدیشان پیغام کرد که دعوی تشیع و مذهب حقه را با موافقت آزادخان افغان مباینت است و اگر چنین است مستعد محاربه من باشید و الا از دور او بپاشید و شهبازخان دنبلی رحمه الله تصدیق کرده از آزاد بریده به دو پیوست»