حسینقلی خان دنبلی (خویسکی)

 

حسینقلی خان فرزند اسکندرخان و برادر بزرگتر فتحعلی خان،  در تاریخ 22/9/1869 میلادی متولد گردید در منابع آذری محل تولد ایشان گنجه درج گردیده ولی جای تردید دارد زیرا بر اساس شواهد موجود در زمان تولد ایشان اسکندرخان ساکن شکی بوده و هنوز به گنجه مهاجرت نکرده بود و فتحعلی خان نیز که برادر کوچک او بوده متولد شکی میباشد. وی تحصیلات خود را در والداوی قفقاز به پایان رسانید. در تاریخ 22 جولای 1887 میلادی وارد ارتش روسیه گردیده به درجه ژنرال ماژور در ارتش رسید. همسر ایشان شیرین بیگم خانم دختر ابوالفتح خان نواده جوادخان زیاداوغلی حاکم معروف گنجه بود.

حسینقلی خان بین سالهای  1920-1918  حاکم گنجه و از فرماندهان ارتش آذربایجان و معاون دکتر خدادادبیگ رفیع بیگلو وزیر بهداری کابینه فتحعلی خان خویسکی بود. بعداز سقوط دولت آذربایجان بهمراه دخترش که والیانی نام داشت و دامادش پالکونیک جهانگیربیک کاظم بیگلو و فرزند 6 ماهه آنهاهمچنین پسرش زاهدخان به ایران آمد. بعد از مدتی دامادش به گنجه مراجعت نمود و رهبری شورش اهالی گنجه علیه روسها بعداز تصرف گنجه در سال 1920 میلادی را بعهده داشت و حسینقلی خان نیز به شهر استانبول ترکیه مهاجرت کرده و بنا به گفته فرزندش از آنجا نیز به آمریکا رفته و در تاریخ 7/12/1955 میلادی در گذشت. فرزند دیگری نیز از ایشان بجا مانده که زاهدخان خویلی نام دارد و در نیویورک آمریکا ساکن است که نام جعفرقلی خان را برای پسرش انتخاب نموده است. لازم به ذکر است در اکثر منابع تاریخی آذربایجان محل درگذشت حسینقلی خان، شهر استانبول ترکیه آمده ولی به نوشته موسوم علی اف که در سال 1989 میلادی ارتباطاتی با زاهد خان داشته و به نقل از وی بیان میکند که حسینقلی خان به امریکا مهاجرت نموده بود به بنابراین به احتمال زیاد در آن کشور وفات یافته است. 

زاهدخان پسر حسینقلی خان در سال 1910 میلادی در شهر گنجه متولد شده و در 10 سالگی بهمراه پدرش به ایران و ترکیه و سپس به آمریکا مهاجرت نمود و تا آخر عمر در آن کشور اقامت داشت . وی همواره یکی از مخالفان سرسخت حکومت کمونیستی روسها بر آذربایجان بود و در تمامی فعالیتهای ضد شوروی شرکت داشت  و از افراد موثر در این جریانات محسوب میگردید. ایشان سیاستمداری مجرب بود و با اکثر رهبران سیاسی جهان اسلام ارتباط داشته و نزد آنان محترم بود و از همین نفوذ خود در جهت مخالفت با شوروی و حمایت از ناراضیان و فراریان سیاسی  آن سرزمین استفاده مینمود.

بخاطر دارم که بزرگان خاندان از جمله مرحوم پدرم حکایتی را گاها" صحبت میکردند که حدود 60 سال پیش فردی از آمریکا که خود را منسوب به خاندان دنبلی میدانسته به ایران و شهر خوی آمده و از مراجع  انتظامی شهر سراغ بازماندگان خاندان دنبلی را گرفته بود.  آن زمان مرحوم سرهنگ آقاخان دنبلی رئیس شهربانی خوی بود، مسئولین وی را به آقاخان و حاجی خان معرفی مینمایند  و این فرد مدتی مهمان آنها بوده،  هنگام بازگشت مرحوم حاجی خان شجره نامه خاندان دنبلی را به وی اهدا نموده بود. ولی متاسفانه نام ایشان را هیچیک از بزرگان فامیل بیاد ندارند. با توجه قراین موجود احتمال اینکه همان مسافر آمریکائی زاهدخان بوده باشد زیاد است. به هرحال مرحوم زاهدخان بعداز عمری مبارزه با متجاوزان کمونیست روس به سرزمین آبا اجدادی خود در سال 1997 میلادی در اقامتگاه خود شهر نیویورک آمریکا درگذشت  و مراسم خاکسپاری ایشان با حضور «الدار قلی اف »نماینده دائم جمهوری آذربایجان در سازمان ملل و پیام تسلیت حیدر علی اف رئیس جمهور آذربایجان در حالی که تابوت وی با پرچم آذربایجان پوشیده شده بود برگزار گردید.

ترجمه پیام تسلیت حیدرعلی اف بمناسبت درگذشت ایشان بدین شرح است.

خانم ترزا عزیز

خانم یگانه عزیز

خبر درگذشت فرزند باوفا و صادق آذربایجان تمامی مردم آذربایجان را متاسف کرد. درگذشت ایشان برای تمامی آذربایجانی های جهان مصیبتی بزرگ است. زاهدخان با اینکه از وطن دور بود در تمام عمر خود برای ملت خودش خدمت نمود و نام آنرا اعتبار بخشید. خاندان خویسکی خدمات بزرگ و شایانی به آذربایجان نموده اند. ایشان نیز همانند عموی خود فتحعلی خان خویسکی از رهبران دولت مستقل آذربایجان همیشه در یاد و خاطره مردم آذربایجان خواهد بود

در این روز عزا، از طرف مردم آذربایجان، دولت آذربایجان و بنام رئیس جمهور آذربایجان با تاثر و تاسف عمیق به شما تسلیت می گویم

خدا رحمت کند

حیدرعلی اف

رئیس جمهور آذربایجان

باکو 24 سپتامبر 1997

از پیام تسلیت حیدرعلی اف چنین بر می آید که بازماندگان زاهدخان دو دختر بنامهای ترزا و یگانه بوده است.