امیر ولی خان دنبلی

 

امیر ولی خان فرزند امیر محمودخان و نواده شاه منصور، معاصر جانی بیگ خان پادشاه مسلمان مغول بود. برطبق نوشته های تاریخ اخشیدی و تاریخ الفی ترکی در زمان حکمرانی امیر ولی در کردستانات، درگیریهای مذهبی در آن سرزمین بروز کرد و مردم شهرها و روستاها برای حفظ جانشان خانه و کاشانه خود را ترک نموده در کوهستان و قلعه ها پناه گرفتند. امیر ولی جهت حفظ امنیت در سرزمینهای متصرفی خود و جلوگیری از نفوذ بیگانگان تمامی راههای منتهی به قلمرو خود را مسدود کرد و به این ترتیب مانع شیوع اختلافات در محدوده متصرفات خود شد. وی در طول دوران حکومت خود در عمران و آبادی و تعمیر بناها کوشید. حصار و شهر خوی را مرمت نموده پلها و تکایا و مساجد متعددی در آن شهر ساخت. (امیر ولی بعداز امیرموسی و امیربیگ سومین فرد از امرای دنبلی است که به تعمیر حصار و شهر خوی همت گماشت) ایل دشتی را از کوهستانها کوچانده در روستاهای اطراف خوی اسکان داد که این خود موجب آبادی روستاها و مزارع اطراف شهر و رونق اقتصادی گردید.جهت تسهیل در رفت و آمد و توسعه تجارت، با تراشیدن کوهها راهی از خوی تا شهر وان کشید و شش کاروانسرا در طول مسیر آن جهت استفاده کاروانیان ساخت. این راه تا قرن 13 قمری راه اصلی عبور کاروانها از اروپا به آسیا  و بلعکس محسوب میشد و مسیر تبریز و شبستر و طسوج و خوی و وان و ارزروم شاهراه اصلی تجارت غرب و شرق جهان بوده و مردم خوی و سایر شهرهائی که در مسیر این راه قرار داشتند قرنها از مزایا و درآمدهای حاصل از آن بهره مند بوده اند بدین ترتیب اهمیت حیاتی این راه و نقش غیر قابل انکار آن در توسعه و رونق اقتصادی شهرهائی که در مسیر بوده اند مشخص میگردد. ناصرخسرو  و ژوبر فرانسوی از طریق همین راه بین خوی و شهر وان تردد نموده اند. امیر ولی خان گنبد و بارگاه بزرگی هم  برمزار سلطان ابراهیم ادهم[1] واقع در شام احداث کرد. مدت زمان حکومت وی 22 سال بود و در سال 832 قمری و در سن 55 سالگی درگذشت و در مقبره مخصوص خود در شهر خوی مدفون گردید.  

 


1- سلطان ابراهیم ادهم از پادشاهان بلخ بود که در اثر الهاماتی از تاج و تخت چشم پوشید و به نیشابور آمد. مدت 9 سال در یکی از غارهای اطراف آن شهر زندگی کرد پس از آن به مکه و از آنجا به شام رفت و تا آخر عمر درآن سرزمین مشغول نجاری و کشاورزی بود و در سال 166 قمری در جنگی که با لشگر بیزانس روی داد به شهادت رسید.